حبوبات، کلید امنیت غذایی و کشاورزی پایدار در شرایط خشکسالی
آرمان خوزستان: عضو هیات علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان بر اهمیت راهبردی توسعه کشت حبوبات در تامین امنیت غذایی و پایداری نظام کشاورزی تاکید کرد و ابعاد مختلف این موضوع را تشریح کرد.
حسین کاظمی روز یکشنبه در گفتوگو با خبرنگار ایرنا با اشاره به جایگاه حبوبات بهعنوان دومین منبع عمده غذایی جهان پس از غلات، اظهار کرد: حبوبات به دلیل دارابودن پروتیین بالا، اسیدهای آمینه ضروری مکمل غلات، فیبر، ویتامینها (مانند فولات) و مواد معدنی (نظیر آهن، روی و منیزیم)، نقش حیاتی در سبد غذایی خانوارها و مقابله با سوءتغذیه بهویژه در مناطق محروم ایفا میکنند.
وی بیان کرد: افزایش سرانه مصرف این محصولات، میتواند به بهبود شاخصهای سلامت و کاهش وابستگی به منابع پروتئینی دامی کمک شایانی کند.
نقش کلیدی در کشاورزی پایدار
این محقق با بیان اینکه کشاورزی پایدار به معنای تولید پایدار، حفظ محیطزیست و تکیه بر منابع داخلی با وابستگی حداقلی به نهادههای بیرونی است افزود: حبوبات با قابلیت تثبیت بیولوژیکی نیتروژن از طریق همزیستی با باکتریهای ریزوبیوم، سالانه مقادیر قابل توجهی نیتروژن را به خاک بازمیگردانند این فرایند طبیعی نهتنها نیاز به کودهای شیمیایی نیتروژنه را بطور چشمگیر کاهش میدهد بلکه از آلودگی منابع آب و خاک ناشی از مصرف این نهادهها نیز جلوگیری میکند.
اهداف کشاورزی پایدار و انطباق با کشت حبوبات
کاظمی در تشریح اهداف کشاورزی پایدار و نقش حبوبات در تحقق آن افزود: توسعه کشت حبوبات به طور مستقیم به تأمین امنیت غذایی از طریق افزایش دسترسی به پروتئین گیاهی پایدار کمک میکند و از جنبه اقتصادی نیز با کاهش هزینههای نهادهای مانند کود و سم، سودآوری کشاورزان را بهبود بخشیده و از طریق ایجاد زنجیره ارزش و صنایع تبدیلی، اشتغال روستایی را تقویت میکند که این خود مانعی در برابر مهاجرت و عامل پایداری جوامع روستایی است.
وی در ادامه با اشاره به مزایای زیستمحیطی این گیاهان تصریح کرد: حبوبات از طریق سیستم ریشهای عمیق خود به بهبود ساختمان خاک و افزایش نفوذپذیری آن کمک شایانی میکنند و با نیاز آبی کمتر نسبت به بسیاری از محصولات، راهکاری مؤثر برای صرفهجویی در مصرف آب محسوب میشوند. همچنین حضور این گیاهان در تناوب زراعی، تنوع زیستی مزرعه را افزایش داده و با کاهش یکنواختی اکوسیستم، محیط را برای حضور میکروارگانیسمها و حشرات مفید غنیتر میسازد.
کاربردهای ویژه در نظام تناوب زراعی
عضو هیات علمی مرکز تحقیقات خوزستان در توضیح مزایای تناوب زراعی با حبوبات اظهار داشت: گنجاندن حبوبات در تناوب، علاوه بر افزایش عملکرد محصولات متعاقب مانند گندم، سبب بهبود خواص فیزیکی و شیمیایی خاک از طریق افزایش ماده آلی و متعادلسازی اسیدیته آن میشود. این گیاهان با شکستن چرخه زندگی آفات و بیماریهای خاص محصولات اصلی و کاهش تراکم علفهای هرز، به کنترل طبیعی بومسازگان زراعی کمک شایانی میکنند.
وی در ادامه افزود: از جنبه اقتصادی و زیستمحیطی، این رویکرد وابستگی به نهادههای شیمیایی را کاهش داده و با پایین آوردن هزینههای تولید، سودآوری مزرعه را افزایش میدهد. همچنین حبوبات متحمل به خشکی با دارابودن کارایی مصرف آب بالا، بازده بیشتری به ازای هر واحد آب مصرفی ارائه میدهند که در شرایط کمآبی ایران راهکاری حیاتی محسوب میشود.
تأکید بر شرایط اقلیمی خوزستان و توصیههای کاربردی
کاظمی باتوجه به شرایط خاص اقلیمی خوزستان خاطرنشان کرد: در این استان که با چالشهایی مانند کمآبی، شوری خاک و گرمای هوا مواجه است، انتخاب ارقام مناسب و متحمل حبوبات و ادغام آنها در الگوی تناوب با محصولاتی چون گندم، کلزا و ذرت، میتواند به پایداری سیستمهای زراعی، کاهش فشار بر منابع آب زیرزمینی و افزایش درآمد کشاورزان بینجامد.
وی از مسئولان و دستاندرکاران بخش کشاورزی خواست تا با سیاستگذاریهای تشویقی، حمایت از تحقیقات میدانی و گسترش آموزشهای ترویجی، زمینه توسعه کشت حبوبات را بهعنوان محوری اساسی در تحقق امنیت غذایی و کشاورزی مقاومتی فراهم کنند.
